Υγροτοποι Νεας Φωκαιας (Σανη)

Κωδικός Natura 2000: GR1270013

Έκταση: 439,58 ha

Προστασία: ΖΕΠ

 

Η προστατευόμενη περιοχή με την κωδικό Natura 2000 GR1270013 βρίσκεται στη βορειοδυτική ακτή της χερσονήσου της Κασσάνδρας, στη Χαλκιδική. Αποτελείται από τα δύο σημαντικά παράκτια έλη Σταυρονικήτα και Γεράνι, ένα παράκτιο πευκόδασος, ενώ περιλαμβάνει ακόμη αμμοθίνες, καλαμώνες, θαμνώνες, πρινώνες κ.α. Ο βιότοπος, που εκτείνεται σε 4.400 στρέμματα, γειτνιάζει νότια με τον οικισμό Σάνη και ανατολικά με το συγκρότημα των φυλακών Κασσάνδρας.

Τα δύο έλη έχουν συνολική έκταση 3.000 στρεμμάτων και συνδέονται μεταξύ τους με στραγγιστική τάφρο. Το πευκόδασος των 900 στρεμμάτων βρίσκεται στο «Μεσονήσι», δηλαδή στη λωρίδα γης ανάμεσα στη θάλασσα και τον υγρότοπο, ένα κομμάτι του οποίου ανήκει στη Σάνη ΑΕ και το υπόλοιπο στις Αγροτικές Φυλακές Κασσάνδρας.

Η ορνιθοπανίδα

Τα δύο έλη της Σάνης αποτελούν έναν σημαντικό περιφερειακό υγρότοπο της Βόρειας Ελλάδας. Ίσως να μην μπορεί να συγκριθεί με άλλα μεγάλα υγροτοπικά συστήματα, όπως αυτά της Σύμβασης Ραμσάρ, αλλά η σημασία του είναι μεγαλύτερη από πολλούς άλλους εφάμιλλου μεγέθους. Είναι χαρακτηριστικό ότι εδώ παρατηρήθηκε ανά τετραγωνικό η μεγαλύτερη συγκέντρωση σε βιοποικιλότητα πουλιών στη χώρα: έχουν καταγραφεί περισσότερα από 220 είδη πουλιών, σχεδόν τα μισά είδη σε σύνολο 440-450 σε όλη την Ελλάδα!

Η περιοχή είναι σημαντική για την αναπαραγωγή των υδρόβιων πουλιών, αλλά και ως σταθμός ξεκούρασης για τα μεταναστευτικά είδη. Κατά τους χειμερινούς μήνες διαχειμάζουν εδώ σημαντικοί πληθυσμοί υδρόβιων πουλιών, όπως φαλαρίδες, πρασινοκέφαλες πάπιες, σφυρηχτάρια, καπακλήδες, σαρσέλες κ.α.

Επίσης, στην περιοχή αναπαράγονται οκτώ είδη υδροβίων -αριθμός υψηλός για το μέγεθος και την έκτασή της- με σημαντικότερα τη βαλτόπαπια (παγκοσμίως απειλούμενο είδος), το γκισάρι, τη βαρβάρα, τη φαλαρίδα και την πρασινοκέφαλη πάπια. Επίσης, αναπαράγονται δύο είδη ερωδιών, ο μικροτσικνιάς και ο σπάνιος στους ελληνικούς υγροτόπους πορφυροτσικνιάς, και δύο είδη γλαρονιών, το νανογλάρονο και το ποταμογλάρονο.

Κατά την εαρινή μετανάστευση παρατηρούνται πολυάριθμα κοπάδια μαυροκέφαλων γλάρων και νανόγλαρονων, ενώ στη φθινοπωρινή μετανάστευση προκαλούν εντύπωση οι μεγάλες συγκεντρώσεις του λευκοτσικνιά και πολλών παρυδάτιων ειδών όπως ο καλαμοκανάς, η νανοσκαλίδρα και ο λασπότρυγγας. Το είδος χαρακτηρισμού της περιοχής είναι ο καλαμοκανάς Himantopus himantopus.

Η αποξήρανση που απέτυχε και η επιστροφή της ζωής

Το 1972 επιχειρήθηκε η αποξήρανση του υγροτόπου από την εταιρεία Σάνη ΑΕ για λογαριασμό του ελληνικού δημοσίου. Για το σκοπό αυτό κατασκευάστηκαν αποστραγγιστικά δίκτυα δύο αντλιοστάσια το ένα στη βορειοδυτική παραθαλάσσια πλευρά του έλους Γεράνι και το άλλο στο έλος Σταυρονικήτα με σκοπό η έκταση να μπορέσει να καλλιεργηθεί από τις Αγροτικές Φυλακές Κασσάνδρας, στην ιδιοκτησία των οποίων είχε μεταβιβαστεί. Ωστόσο, η έκταση δεν κατέστη εφικτό να καλλιεργηθεί, και ένας από τους λόγους ήταν ότι το έλος Σταυρονικήτα, παρά τα έργα που έγιναν, συγκέντρωνε περιοδικά νερό.

Τα αντλιοστάσια με την πάροδο των ετών υπέστησαν βλάβες. Το αντλιοστάστιο στο έλος Σταυρονικήτα συντηρούνταν μέχρι το 1998, αλλά τέθηκε εκτός λειτουργίας μετά από «οικοσαμποτάζ» αγνώστων. Αυτό στο έλος Γερανίου είχε σταματήσει να λειτουργεί χρόνια πριν.

Έτσι, το έλος Σταυρονικήτα άρχισε πλέον να πλημμυρίζει όλο το έτος και σταδιακά αναπτύχθηκε πλούσια βλάστηση (υδροφυτική και μη, ιδιαίτερα καλαμώνες και αρμυρίκια) ενώ παράλληλα αυξήθηκε η βιοποικιλότητα σε έντομα, αμφίβια κ.λ.π., τα οποία προσέλκυσαν μεγάλη ποικιλία πουλιών, ενώ ξεκίνησε φώλιασμα βαλτόπαπιας, χουλιαρομύτας, βαρβάρας, ερωδιών και δημιουργήθηκε μία από τις μεγαλύτερες αποικίες καλαμοκανά (με περίπου 100 ζευγάρια).

Αναψυχή – Τουρισμός

Η περιοχή χαρακτηρίζεται από μεγάλο φυσικό κάλλος και προσφέρει –εκτός από τις αμμώδεις παραλίες με τα γαλάζια νερά- τη δυνατότητα περιηγήσεων στο κοντινό πευκοδάσος, σε διαδρομές που έχουν σημανθεί, ενώ φυσικά και ο υγρότοπος προσφέρει πολύ καλές ευκαιρίες για ορνιθοπαρατήρηση.

Στην περιοχή υπάρχουν εξάλλου και αρχαιότητες, όπως το παλαιοχριστιανικό νεκροταφείο (υπάρχει ένας τάφος ορατός στην παραλία) και η ρωμαϊκή αγροικία του 200-300 μ.Χ. VillaRustica.

Χαρακτηριστικό σημείο αναφοράς για τη θέση αποτελεί ο Βυζαντινός πύργος. Στη χερσόνησο του Πύργου βρισκόταν η προϊστορική εγκατάσταση που εξελίχθηκε στην πόλη Σάνη των κλασσικών χρόνων, πόλη που επιβίωσε ως την ελληνιστική περίοδο (Βοκοτοπούλου, 1987). Η πόλη εκτεινόταν και βορείως του πύργου. Τα ιερά της πρέπει να βρίσκονταν στη θέση της σημερινής μαρίνας, η οποία ήταν το παραθαλάσσιο τμήμα του έλους. Κατά την εκσκαφή για τη δημιουργία της καταστράφηκαν ιερά και αναθήματα. Στο κέντρο του υγροτόπου βρισκόταν προϊστορικός οικισμός στη θέση που σήμερα λέγεται Μεσονήσι.

Απειλές

Η σημαντικότερη πηγή πιέσεων είναι ο τουρισμός, καθώς η περιοχή εφάπτεται μεγάλων τουριστικών εγκαταστάσεων που εξυπηρετούν χιλιάδες επισκέπτες ετησίως. Πεζοί και οχήματα κινούνται άναρχα μέσα στους υγροτόπους και το αμμοθινικό οικοσύστημα. Επίσης, σημαντική θα είναι η επιβάρυνση του οικοσυστήματος στην περίπτωση που υλοποιηθούν τα σχέδια για τη δημιουργία γηπέδου γκολφ σε παρακείμενη έκταση των Αγροτικών Φυλακών Κασσάνδρας που έχει περάσει στο ΤΑΙΠΕΔ.

 

Βιβλιογραφία

  • Κακαλής Ε., 2010, Μελέτη υγροτόπωνΣάνη: Παρακολούθηση Ορνιθοπανίδας, μέτρα προστασίας, διαχείρισης και ανάδειξης
  • Σ. ΝΤΑΦΗΣ, ΕΥΑ ΠΑΠΑΣΤΕΡΓΙΑΔΟΥ Κ. ΓΕΩΡΓΙΟΥ, Δ. ΜΠΑΜΠΑΛΩΝΑΣ, Ο. ΓΕΩΡΓΙΑΔΗΣ ΜΑΡΙΑ ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ, ΘΑΛΕΙΑ ΛΑΖΑΡΙΔΟΥ και ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΤΣΙΑΟΥΣΗ, 1997, Οδηγία 92/43/ΕΟΚ ΤΟ ΕΡΓΟ ΟΙΚΟΤΟΠΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ: ΔΙΚΤΥΟ ΦΥΣΗ 2000
  • https://natura2000.eea.europa.eu/Natura2000/SDF.aspx?site=GR1270013
Εκτύπωση άρθρου