Ελος Αρτζαν

Κωδικός Natura 2000: GR1230005

Έκταση: 1.717,78 ha

Προστασία: ΖΕΠ

Ο ταμιευτήρας Αρτζάν

Η προστατευόμενη περιοχή του Έλους Αρτζάν (ή Λίμνη Βαφειοχωρίου) βρίσκεται στην Κεντρική Μακεδονία, ανατολικά του Πολύκαστρου Κιλκίς.  Περιλαμβάνει έναν ταμιευτήρα γλυκού νερού και ένα έλος που δημιουργήθηκαν μετά την αποξήρανση δύο μεγαλύτερων λιμνών.

Ο ταμιευτήρας που κατασκευάστηκε λειτουργεί ως αντιπλημμυρικό έργο το χειμώνα και ως αρδευτικό το καλοκαίρι. Το αποξηραμένο έλος πλημμυρίζει, μερικώς, εποχιακά.

Ο ταμιευτήρας περιβάλλεται από καλλιέργειες, κυρίως σιτηρών, και λιβαδικές εκτάσεις, ενώ στην περιοχή υπάρχουν επίσης μικρές λίμνες που δημιουργήθηκαν κατά τη διάρκεια των εκσκαφών για τη δημιουργία του ταμιευτήρα. Ένα μεγάλο λατομείο λειτουργεί ανατολικά του ταμιευτήρα.

Η περιοχή φιλοξενεί σημαντική ορνιθοπανίδα, με πενήντα συνολικά είδη πουλιών να έχουν καταγραφεί. Από αυτά, 22 είδη πουλιών διαχειμάζουν, ενώ 16 είδη μεταναστευτικών πουλιών την χρησιμοποιούν ως σταθμό ξεκούρασης και τροφοληψίας. Εδώ διαχειμάζουν μεταξύ άλλων  ο κορμοράνος, η λαγγόνα και ο αργυροπελεκάνος, καθώς και ένας μεγάλος αριθμός παπιών όπως  το κιρκίρι,  το γκισάρι, η  χουλιαρόπαπια και η βαρβάρα.

Ωστόσο, τα δύο είδη εξαιτίας των οποίων η περιοχή χαρακτηρίστηκε Ζώνη Ειδικής Προστασίας (είδη χαρακτηρισμού) είναι το μουστακογλάρο που φωλιάζει εκεί τακτικά, και η αετογερακίνα, με τουλάχιστον δύο ζευγάρια.

Το παρακείμενο λιβάδι είναι τοποθεσία του λαγόγυρου Spermophilus citellus.

 

Η περιοχή ιστορικά

Στην περιοχή βρισκόταν οι δύο λίμνες – έλη Αρτζαν και Αματόβου, που τροφοδοτούνταν από τις πλημμύρες του Αξιού. Οι δύο λίμνες αποξηράθηκαν κατά τη δεκαετία του ’30, στο πλαίσιο των ευρύτερων έργων εγγείων βελτιώσεων που πραγματοποίησε στον κάμπο της Θεσσαλονίκης η αμερικανική εταιρεία Foundation, ώστε να απαλλαχθεί η περιοχή από τις πλημμύρες του Αξιού και την ελονοσία και με απώτερο σκοπό την δημιουργία καλλιεργήσιμων εκτάσεων. Με το συγκεκριμένο έργο θα δίδονταν προς καλλιέργεια 55.000 στρέμματα. Το έργο της αποξήρανσης εγκαινιάστηκε από τον πρωθυπουργό Ελευθέριο Βενιζέλο στις 25 Νοεμβρίου 1929 και ολοκληρώθηκε το 1934.  Αυτό όμως δεν ήταν όμως και το οριστικό τέλος των έργων. Ως τις ημέρες μας έγιναν πλήθος παρεμβάσεων, ωστόσο τα πλημμυρικά φαινόμενα παραμένουν απειλή για τους καλλιεργητές της περιοχής, ιδιαίτερα σε περιόδους έντονων βροχοπτώσεων.

Το πρώην έλος ήταν μεγάλης σημασίας για τα αποδημητικά, αλλά και άλλα πτηνά των υγροτόπων για πολλά χρόνια.

Θέματα Διαχείρισης

Οι ανθρώπινες δραστηριότητες στην περιοχή είναι η γεωργία, η κτηνοτροφία και το κυνήγι. Έπειτα από την κατασκευή του ταμιευτήρα Αρτζάν για την εξυπηρέτηση των αρδευτικών αναγκών της γύρω περιοχής, το πλημμύρισμα της περιοχής και κατά συνέπεια οι μεταβολές στη στάθμη των υδάτων του ταμιευτήρα αποτελούν την πιο σημαντική απειλή για τους πληθυσμούς των πουλιών που αναπαράγονται. Θα πρέπει να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στην προφύλαξη των τόπων αναπαραγωγής και στην ελάχιστη και μέγιστη στάθμη ύδατος στην λιμνοδεξαμενή.

Η υψηλή αγροτική εντατικοποίηση, οι εκβαθύνσεις, η δημιουργία καναλιών και η παράνομη υλοτόμηση του παρόχθιου δάσους, συχνά προκαλούν όχληση στα πουλιά και αποτελούν μη αειφορική εκμετάλλευση του φυσικού περιβάλλοντος.

 

Βιβλιογραφία

  • Τ. Δημαλέξης – Δ. Μπούσμπουρας, 2009, Πρόγραμμα επαναξιολόγησης 69 Σημαντικών Περιοχών για τα Πουλιά για τον χαρακτηρισμό τους ως Ζωνών Ειδικής Προστασίας της ορνιθοπανίδας. Σύνταξη σχεδίων δράσης για την προστασία των ειδών προτεραιότητας. Φάκελος περιοχής: GR1230005 Περιοχή Έλους Αρτζάν
  • Ευσαΐα Βαρδουλάκη, 2014, Ειδική Οικολογική Αξιολόγηση Υδροληψίας ΚΑΔ Αρτζαν – Αμάτοβου από π. Αξιό Ν. Κιλκίς
  • Νουκου Δ., 2018, ΜΕΛΕΤΗ ΠΕΡΙΒΑΛΛΟΝΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΠΤΩΣΕΩΝ ΤΟΥ ΑΓΩΓΟΥ ΦΥΣΙΚΟΥ ΑΕΡΙΟΥ ΥΨΗΛΗΣ ΠΙΕΣΗΣ «Ν. ΜΕΣΗΜΒΡΙΑ – ΕΙΔΟΜΕΝΗ, ΣΤΑ ΠΛΑΙΣΙΑ ΤΗΣ ΕΠΕΚΤΑΣΗΣ ΤΟΥ ΕΣΦΑ ΣΤΑ ΣΥΝΟΡΑ ΜΕ ΤΗΝ ΠΓΔΜ»
  • http://www.ornithologiki.gr/page_iba.php?aID=24
  • http://maxitis.gr/apoxiransi-limnis-artzan-amatovou-egkainia-1929-venizelos/
Εκτύπωση άρθρου