Λιμνη Πικρολιμνη-Ξηλοκερατεα

Κωδικός Natura 2000: GR1230005

Έκταση: 1717,78 ha

Προστασία: ΖΕΠ

Η Πικρολίμνη με το πηλοθεραπευτήριο

Η Πικρολίμνη είναι η μοναδική στην Ελλάδα μη παράκτια λίμνη  με αλμυρό νερό και βρίσκεται στο νότιο τμήμα της Περιφερειακής Ενότητας Κιλκίς. Η αλατότητα των νερών οφείλεται στην παρουσία ηφαιστειακών ιζημάτων στην περιοχή και στην μεγάλης κλίμακας εξάτμιση που έλαβε χώρα και την Νεογενή εποχή. Το μόνο είδος βλάστησης που ευδοκιμεί στη λίμνη είναι τα άλγη, ενώ περιμετρικά της υπάρχουν καλαμώνες, καθώς και αλοφυτική βλάστηση. Ανάλογα με τη στάθμη της λίμνης και την ετήσια βροχόπτωση εμφανίζονται είδη υφάλμυρων βάλτων (Sacropoterium) και βούρλα (Juncus, Elymus). Η περιοχή γύρω από την λίμνη περιλαμβάνει εκτεταμένες γεωργικές καλλιέργειες.

Η περιοχή υποστηρίζει μια ενδιαφέρουσα αλοφυτική βλάστηση με μια δομή που διαφοροποιείται σημαντικά από αυτήν της παράκτιας ζώνης, πιθανόν λόγω του ότι η αλατότητα σε εσωτερικές λίμνες με αλμυρό νερό διαφέρει από αυτή του νερού της θάλασσας. Το αλόφυτο που συναντάμε κυρίως είναι το είδος Puccinela convolute.

Πανίδα

Η περιοχή της Πικρολίμνης και η ευρύτερη περιοχή της Ξυλοκερατέας αποτελούν Ζώνη Ειδικής Προστασίας για τα πουλιά, καθώς είναι ένας σημαντικός βιότοπος για την αναπαραγωγή, το πέρασμα και τη διαχείμαση υδρόβιων πουλιών, καθώς και αρπακτικών. Το είδος χαρακτηρισμού της περιοχής είναι το αρπακτικό (Κιρκινέζι), το οποίο τρέφεται στη γύρω από την περιοχή καλλιεργήσιμη γη και δεν αναπαράγεται εντός της ΖΕΠ. Είναι ένα είδος γερακιού που κατά κανόνα συναντάται νοτιότερα, σε περιοχές της Θεσσαλίας.

Συνολικά, έχουν καταγραφεί εδώ 59 είδη πουλιών, μεταξύ των οποίων η πετροτουρλίδα, η αετογερακίνα, ο λιβαδόκιρκος, το σφυριχτάρι, ο αργυροπελεκάνος, ο καλαμοκανάς, η σαρσέλα, η βαρβάρα και η πρασινοκέφαλη πάπια.

Επίσης, πολλά είδη ερπετών και αμφιβίων συναντώνται στα λιβάδια και τα έλη γύρω από τη λίμνη, καθώς και ένας σημαντικός αριθμός θηλαστικών (αλεπού, νυφίτσα, λαγός, ασβός). Το σημαντικότερο χαρακτηριστικό της περιοχής είναι η ύπαρξη κατάλληλου εδάφους για τα λαγούμια του λαγόγυρου Spermophillus citellus, ένα θηλαστικό που έχει χαρακτηριστεί ως τρωτό. Σημαντικό ποσοστό του εθνικού πληθυσμού του λαγόγυρου συναντάται εδώ.

Λίγη γεωλογία…

Η Πικρολίμνη είναι αβαθής με μέσο βάθος το 1 μέτρο που στεγνώνει εντελώς την καλοκαιρινή περίοδο, σχηματίζοντας λιμναίους εβαπορίτες αφού ο  πυθμένας της αποτελείται από πηλό με θειούχες ενώσεις και νιτρικά άλατα. Λόγω των πετρωμάτων έχει ιαματικές και καλλυντικές ιδιότητες και υπάρχουν πηγές μεταλλικού νερού.

Το νερό της λίμνης έχει υψηλή αλατότητα λόγω των ηφαιστιογενών πετρωμάτων της περιοχής, τρεις φορές περίπου υψηλότερη από τη αλατότητα της Νέκρας Θάλασσας! Δεν τροφοδοτείται με νερό από καμιά επιφανειακή απορροή, παρά μόνο από τη βροχή, γι’ αυτούς τους λόγους μέσα στη λίμνη δεν απαντάται πλωτή ή υδάτινη βλάστηση, παρά μόνο γύρω από αυτήν ή με την μορφή αλγών.

Στην περιοχή περιμετρικά της λίμνης έχουν καταγραφεί σπάνιοι λαγόγυροι, αλλά και είδη θηλαστικών και ερπετοπανίδας.

 

Και λίγη ιστορία: το Χαλαστραίον νίτρο

Από την Πικρολίμνη εικάζεται ότι προερχόταν το φημισμένο στην αρχαιότητα «Χαλαστραίον νίτρο», ένα φυσικό προϊόν (ανθρακικό άλας του νατρίου), γνωστό σήμερα με την ονομασία «νάτρον» (σόδα), το οποίο αποτελούσε ένα από τα βασικά συστατικά για την παραγωγή γυαλιού και διαφόρων απολυμαντικών-απορρυπαντικών ουσιών. Πρόκειται για τους λεπτούς λευκούς κρυστάλλους που σχηματίζονται στην επιφάνεια της λίμνης με την εξάτμιση του νερού το καλοκαίρι. Το συγκεκριμένο υλικό ήταν όχι μόνο φημισμένο, αλλά και σπάνιο, ως βασικό υλικό για ποικίλες χρήσεις (φαρμακευτική, γναφευτική, υαλουργία). Ο χαρακτηρισμός αυτής της πρώτης ύλης με το επίθετο «χαλαστραίον» μαρτυρεί την πολύ στενή, αποκλειστική θα λέγαμε, σχέση της λίμνης με την αρχαία Χαλάστρα, ένα είδος «ονομασίας προέλευσης» με τη σημερινή έννοια. Με βάση τις συγκεκριμένες ανακαλύψεις, οι αρχαιολόγοι προσπαθούν να χωροθετήσουν την αρχαία Χαλάστρα, μία σημαντική πόλη της αρχαιότητας, η ακριβής θέση της οποίας δεν έχει ανακαλυφθεί ακόμη.

 

Τουριστικές δραστηριότητες

Η εύκολη προσβασιμότητα και η μεγάλη βιοποικιλότητα σε είδη της ορνιθοπανίδας, κατατάσσουν τη Πικρολίμνη σε έναν πρώτης τάξεως υγρότοπο για εξερεύνηση. Στη λίμνη λειτουργεί πηλοθεραπευτήριο και το καλοκαίρι η πηλοθεραπεία γίνεται εντός στη λίμνης, στην ειδικά διαμορφωμένη όχθη.

 

Απειλές

Προέρχονται κυρίως από τουριστικές επισκέψεις στην περιοχή, εντατικοποιημένη γεωργία και κοπή καλαμιώνων για την παροχή ζωοτροφών για τα ζώα (καταστροφή φωλιών).

 

Βιβλιογραφία

  • Γ. Δημόπουλος, Χ. Μυριούνης,  Χ. Μάττας, 2008, Συμβολή στη Διερεύνηση των Μηχανισμών Γένεσης  της Αλμυρότητας των Νερών της Πικρολίμνης, Κεντρική Μακεδονία
  • Κουσουρής Θ., 2014, Λίμνες στην Ελλάδα: Λιμνών καταγραφές και μαρτυρίες.
  • Σ. ΝΤΑΦΗΣ, ΕΥΑ ΠΑΠΑΣΤΕΡΓΙΑΔΟΥ Κ. ΓΕΩΡΓΙΟΥ, Δ. ΜΠΑΜΠΑΛΩΝΑΣ, Ο. ΓΕΩΡΓΙΑΔΗΣ ΜΑΡΙΑ ΠΑΠΑΓΕΩΡΓΙΟΥ, ΘΑΛΕΙΑ ΛΑΖΑΡΙΔΟΥ και ΒΑΣΙΛΙΚΗ ΤΣΙΑΟΥΣΗ, 1997, Οδηγία 92/43/ΕΟΚ ΤΟ ΕΡΓΟ ΟΙΚΟΤΟΠΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ: ΔΙΚΤΥΟ ΦΥΣΗ 2000
  • Ειδική Γραμματεία Υδάτων, 2013, Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων: Υδατικό Διαμέρισμα Κεντρικής Μακεδονίας (GR10)
  • Μανακίδου Ε., Η αρχαία Χαλάστρα και η περιοχή της
  • https://www.naturagraeca.com/ws/129,191,171,1,1,%CE%A0%CE%B9%CE%BA%CF%81%CE%BF%CE%BB%CE%AF%CE%BC%CE%BD%CE%B7
  • http://votaniki.gr/prostasia/diktio-natura-2000/limni-pikrolimni-xilokeratea-gr1230004/

 

 

 

 

Εκτύπωση άρθρου